به گزارش روابط عمومی دانشکده توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر فهیمه رحمانی، عضو هیئت علمی گروه سالمندشناسی، به نکاتی در مورد مدیریت و مراقبت از بیماران مبتلا به آلزایمر در شرایط بحران و جابجایی آنها به مکان های امن پرداخته است.

دکتر رحمانی گفت: آلزایمر نه تنها یک بیماری شناختی است، بلکه در شرایط بحران های جنگی مانند جابجایی های اجباری یا اقامت در پناهگاهها، به یک چالش چندبعدی تبدیل می شود. 

بیماران مبتلا اغلب با اختلالات حافظه، گیجی فضایی، اضطراب شدید و ناتوانی در تطبیق با تغییرات روبرو هستند. راهنمای مدیریت بیماران مبتلا به آلزایمر در این شرایط بحرانی بر پایه اصول ایمنی (با اولویت آسیب ندیدن) ، حفظ روتین (زندگی مثل قبل، غذا و خواب ثابت) و پایش مداوم (مرتب چک کردن حالتهای جسمی و روانی بیمار مثل نبض، فشارخون، تب، پرخاشگری، بیقراری و غیره) بنا شده و از راهنماهای معتبر مانند سازمان بهداشت جهانی (WHO) و انجمن آلزایمر الهام گرفته است. هدف کلی کاهش عوارضی مانند سقوط، عفونت، گیجی، بیقراری و اضطراب شدید است.

در فاز آمادگی قبل از جابجایی، اولویت با ارزیابی دقیق است. بر اساس رتبه بندی دمانس بالینی (Clinical Dementia Rating) بیماران را به سطح بیماری خفیف، متوسط و شدید طبقه بندی کنید و کارت شناسایی شامل داروها، آلرژیها و تماس اضطراری را تهیه کنید. همچنین آموزش مراقبان با شعار "آرام باش، تکرار کن، لمس کن" ضروری است. 

این شعار مثل کلید طلایی برای بیماران با آلزایمر هست؛ مخصوصا در جابجایی یا پناهگاه. 

آرام باش: چون بیماران با آلزایمر صدای بلند یا چهره عصبانی را تهدید می بینند، بهتر است مراقب نفس عمیق بکشد، لبخند بزند و آهسته حرف بزند.

تکرار کن: چون بیماران با آلزایمر اختلال و اشکال بخصوص در حافظه کوتاه مدت دارند، بهتر است مراقبان جمله ها را به صورت کوتاه کوتاه و چند بار تکرار کنند.

لمس کن: با توجه به اینکه بیماران با آلزایمر به ویژه در سطح پیشرفته بیماری، بیقرار می شوند و اضطراب شدید دارند، لمس و نوازش مراقبان می توانند به آنها حس امنیت بدهد.

در مرحله ی جابجایی، هر بیمار یک مراقب ثابت داشته باشد و روتین غذا / دارو را تا حد ممکن باید حفظ کرد. برای کاهش اضطراب، موسیقی آرام یا یک داروی آرام بخش کمک کننده است. در پناهگاه فضای آرام و کم نور برای خواب، منطقه مشخص برای هر بیمار (با تخت ثابت و وسائل شخصی)، اجتناب از شلوغی، تغذیه و بهداشت مناسب (مثل غذای نرم و آشنا) و برنامه ثابت روزانه (مثلا صبحانه 7 صبح، فعالیت 9 صبح، خواب 10 شب) بهتر است اجرا شود. 

بین تیم چند رشته ای (پزشک، پرستار، روانشناس و مددکار اجتماعی) و خانواده های بیماران باید ارتباط منظمی وجود داشته باشد و اولویت با حفظ کرامت و ایمنی بیمار باشد.

همچنین در شرایط جنگی با سروصدا، گوشه های امن تاریک باید فراهم شود و برای علائمی مثل اضطراب شدید و سردرگمی بیماران، میتوان از پروتکل ABC که به این شکل است استفاده کرد:

گام A: ارزیابی (به مدت تقریبا 10 ثانیه محیط را از نظر میزان صدا، و نور ارزیابی کنید. همچنین علائم جسمی و روانی بیمار مثل تب، درد، گرسنگی و میزان پرخاشگری و بیقراری را بررسی کنید).

گام B: آرامسازی رفتاری (شعار "آرام باش، تکرار کن، لمس کن" که مثلا مراقب با صدای آهسته و لبخند، چند بار جمله بمب تموم شد را برای بیمار تکرار کند و سپس بیمار را به آرامی و با لمس کردن دستش در آغوش بگیرد).

گام C: دارویی (اگر آرامسازی رفتاری خیلی تأثیرگذار نبود، باید از داروهای آرامبخش مثل ملاتونین برای خواب، و هالوپریدول برای کنترل پرخاشگری استفاده شود).

در انتها، با اجرای ساده و عملی این راهکارها، نه تنها ایمنی و کرامت بیماران با آلزایمر حفظ می شود، بلکه نرخ عوارضی مانند اضطراب، بیقراری و نگرانی شدید تا حدود زیادی کاهش می یابد و بار مراقبان به طور قابل توجهی سبک تر میشود. همچنین با صبر، دانش و آموزش تیمی میتوانیم این شرایط بحرانی را مدیریت کنیم.